Niedoczynność tarczycy: dieta w chorobie Hashimoto

Niedoczynność tarczycy, znana także jako choroba Hashimoto, jest zaburzeniem pracy gruczołu tarczowego polegającym na zmniejszeniu ilości produkowanych hormonów poniżej normy, czyli w zbyt małych ilościach w porównaniu z rzeczywistym zapotrzebowaniem organizmu.

Powyższe zaburzenie determinuje kolejne, związane z niedoborem hormonów tarczycy. Objawy zaburzeń funkcjonowania gruczołu tarczowego opisanych pokrótce na wstępie tego artykułu, mogą być bardzo zróżnicowane. Do najczęściej występujących symptomów niedoczynności tarczycy należą przewlekłe zmęczenie, ospałość i trudności z utrzymaniem prawidłowej masy ciała. W zależności od przyczyny niedoczynności tarczycy można wyróżnić jej postać wtórną i pierwotną.

Przyczyny niedoczynności tarczycy

Pierwotna niedoczynność tarczycy może być spowodowana uszkodzeniem tarczycy w następstwie operacji, a także być spowodowana zapaleniem tarczycy w przebiegu choroby Hashimoto, albo jako następstwo radioterapii z użyciem jodu.

Wtórna niedoczynność tarczycy jest natomiast następstwem niedoboru hormonu TSH, czyli hormonu tyreotropowego. Najczęściej jest to skutek uszkodzenia przysadki mózgowej, albo nieprawidłowego działania podwzgórza. Do rozwoju niedoczynności tarczycy może dojść po usunięciu gruczołu podczas operacji zwanej tyroidektomią. Usunięcie tarczycy jest sposobem leczenia między innymi takich chorób, jak:

  • choroba Gravesa – Basedowa,
  • nowotwór tarczycy,
  • wole guzkowe toksyczne,
  • wole wieloguzkowe.

Choroba Hashimoto a niedoczynność tarczycy

Należy podkreślić, że choroba Hashimoto jest jedną z postaci niedoczynności tarczycy, jednak pojęcie niedoczynności gruczołu tarczowego ma znacznie szerszy zakres, mimo że w potocznym języku pojęcia te są używane zamiennie. Choroba Hashimoto jest najczęściej występującą postacią zapalenia tarczycy oraz najczęstszą przyczyną pierwotnej niedoczynności tego gruczołu.

Choroba Hashimoto jest schorzeniem rozwijającym się na podłożu autoimmunologicznym, w następstwie zaburzeń układu odpornościowego polegających na nastawianiu się komórek odpornościowych przeciwko organizmowi. Dokładne przyczyny rozwoju choroby Hashimoto nie są znane.

Układ immunologiczny zostaje skierowany przeciwko białkom tarczycowym uznając je za ciała obce i niszczy je. W konsekwencji dochodzi do upośledzenia syntezy hormonów tarczycy. Choroba Hashimoto może mieć utajony przebieg – wówczas nie towarzyszą jej inne symptomy, a chory nie wie, że cierpi na to schorzenie. Niemniej w przebiegu choroby dochodzi do powiększenia tarczycy i powstawania wola.

Leczenie choroby Hashimoto

Leczenie choroby Hashimoto opiera się na stosowaniu farmakoterapii oraz prowadzenia zdrowego trybu życia, którego głównym elementem jest prawidłowy sposób odżywiania. Dieta w przebiegu niedoczynności tarczycy powinna być zrównoważona, zbilansowana i racjonalna. Jej zadaniem jest dostarczenie organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych, stosownie do jego zapotrzebowania.

Warto skonsultować się z dietetykiem, który przygotuje odpowiedni jadłospis, dostosowane do indywidualnych potrzeb. Choroba Hashimoto często współwystępuje z cukrzycą i innymi chorobami, dlatego korzystanie z ogólno dostępnych jadłospisów lub samodzielne układanie dziennego menu nie zawsze jest dobrym rozwiązaniem. W przypadku niedoczynności tarczycy problemem jest zmniejszone tempo metabolizmu, które nawet w przypadku stosowania zbilansowanej diety może doprowadzić do zwiększenia masy ciała.

Z drugiej strony, drastyczne ograniczenie ilości spożywanych kalorii nie jest dobrym rozwiązaniem, ponieważ aktywność tarczycy jest w dużej mierze uzależniona od ilości spożywanego pokarmu. W związku z tym, ograniczanie kaloryczności i objętości posiłków może powodować, że gruczoł tarczowy zacznie pracować jeszcze gorzej.

Podstawowe zasady diety w przebiegu choroby Hashimoto

Dieta w przebiegu niedoczynności tarczycy powinna być przede wszystkim urozmaicona. Jadłospis musi obejmować od około 4 do 5 niewielkich posiłków dziennie, w regularnych odstępach czasu, najlepiej co 3 – 4 godziny. Ostatni posiłek powinien być spożyty najpóźniej 2-3 przed snem. Dzięki temu jadłospis zakładający obniżoną kaloryczność posiłków nie spowoduje spowolnienia tempa przemiany materii, a wręcz przeciwnie.

Choroby Hashimoto nie wolno ignorować

Nieleczona choroba Hashimoto może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji zdrowotnych. Niedoczynność tarczycy, która nie jest prawidłowo leczona, prowadzi do uczucia ospałości, wypadania włosów, zaparć i zaburzeń miesiączkowania, a także spowolnienia tempa przemiany materii prowadzącego do nadwagi, a nawet do otyłości.

Produkty wskazane w chorobie Hashimoto i innych postaciach niedoczynności tarczycy

Dieta w przebiegu choroby Hashimoto oraz w innych postaciach niedoczynności tarczycy wygląda bardzo podobnie. Podstawowym założeniem diety jest zwiększone spożycie białka i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz węglowodanów o niskim indeksie glikemicznym. Dieta w przebiegu Hashimoto i niedoczynności tarczycy powinna uwzględniać białko zwierzęce, które jest dobrym źródłem tyroksyny niezbędnej do produkcji hormonów tarczycy. Szczególnie zalecane są rodzaje mięs z niewielką zawartością tłuszczu, takich jak drób, królik, wołowina i cielęcina. Na talerzu osoby chorej na niedoczynność tarczycy powinny znaleźć się także chude i tłuste ryby (morskie lub słodkowodne), jaja, odtłuszczone mleko i jego przetwory.

Niedoczynność tarczycy może współwystępować z insulinoopornością i zaparciami. W związku z tym w diecie głównym źródłem cukru powinny być węglowodany złożone, które charakteryzują się niskim indeksem glikemicznym a jednocześnie, którym towarzyszy duża ilość błonnika pokarmowego. Warto spożywać przede wszystkim pełnoziarniste produkty zbożowe, w tym pieczywo razowe, pełnoziarniste makarony i płatki owsiane.

Cennymi źródłami błonnika są również ryż brązowy, siemię lniane i kasze. W diecie w przebiegu niedoczynności tarczycy cukru dostarczają także owoce i warzywa. Podstawą jadłospisu powinny być warzywa – są niskokaloryczne, zawierają dużo błonnika pokarmowego i wody oraz są źródłem wielu witamin i minerałów.

Szczególnie polecane są takie warzywa i owoce, jak:

  • cukinia, pomidory i inne z rodzaju psiankowatych,

  • marchew, pietruszka i inne warzywa korzeniowe,

  • słodkie bataty i dynia, papryka,

  • owoce cytrusowe,

  • jabłka, morele, banany, figi, winogrona,

  • owoce jagodowe, w tym, np. truskawki, borówki i wiśnie.

Tłuszcze w diecie Hashimoto i niedoczynności tarczycy

Zarówno w przypadku choroby Hashimoto, jak i innych formach niedoczynności tarczycy, głównym źródłem tłuszczów w diecie powinny być roślinne produkty. Dietetycy podkreślają, że należy dostarczać odpowiednią dawkę wielonienasyconych kwasów omega-3, których źródłem są m.in. tuńczyk, makrela, łosoś, pstrąg, olej lniany i oliwa z oliwek.

Dla osób cierpiących na chorobę Hashimoto diety niskotłuszczowe są niekorzystne – mogą one wręcz sprzyjać zaburzeniom pracy układu immunologicznego oraz przyczyniać się do niedostatecznej podaży witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, do których należą A, D, E i K.

Zapotrzebowanie na jod w Hashimoto

Dieta w przebiegu niedoczynności tarczycy, w tym choroby Hashimoto, powinna zaspokajać zapotrzebowanie na witaminy i minerały niezbędne do zapewnienia odpowiedniej pracy tarczycy. Bardzo istotne jest zadbanie o prawidłowy poziom jodu w diecie. Głównym źródłem jodu są ryby, owoce morza oraz sól jodowana i wody mineralne wzbogacane w jod.

Jednakże dla prawidłowej pracy tarczycy potrzebne są także takie minerały, jak cynk, selen, żelazo, witamina B12 i witamina D. Głównym źródłem cynku są mięso, jaja, fasola, nasiona słonecznika i dyni oraz ciecierzyca, czosnek, cebula, siemię lniane i grzyby. Selen znajdziemy przede wszystkim w orzechach brazylijskich, ale nie tylko. Ten mikroelement znajduje się również w rybach (m.in. w dorszu, makreli, halibucie) i nasionach roślin strączkowych.

Żelazo może być dostarczane w formie produktów roślinnych (m.in. szpinak, zarodki pszenne, otręby, boćwina, buraki) oraz zwierzęcych (m.in. mięso, ryby, jaja). Żelazo pochodzące z produktów zwierzęcych jest lepiej przyswajalne.

Dieta w przebiegu niedoczynności tarczycy, w tym w przebiegu choroby Hashimoto powinna dostarczać również odpowiednie ilości witaminy B12. Jej cennym źródłem są ponadto produkty pochodzenia zwierzęcego, w tym drób, wołowina, podroby (np. wątróbka), ryby i owoce morza, a także jaja. Z kolei witaminę D znajdziemy przede wszystkim w tranie, rybach i jajach. Witamina D powstaje również pod wpływem ekspozycji skóry na promieniowanie słoneczne.

Produkty o właściwościach wolotwórczych

Osoby cierpiące na niedoczynność tarczycy, w tym na chorobę Hashimoto, powinny unikać produktów o właściwościach wolotwórczych, ponieważ ograniczają one przyswajanie jodu w układzie pokarmowym. Należą do nich soja i jej przetwory oraz niektóre warzywa, w tym między innymi kapusta, brukselka, kalafior, brokuł, kalarepa i jarmuż. Właściwości wolotwórcze są przypisywane także rzepie i brukwi.

Niezdrowe tłuszcze nasycone i trans

Zarówno w zbilansowanej diecie, jak i w diecie w niedoczynności tarczycy, należy unikać produktów zawierających nasycone tłuszcze. Sprzyjają one rozwojowi miażdżycy i innych chorób serca i układu krwionośnego. Lepiej unikać tłustych mięs i kiełbas, boczku, smalcu, słoniny i masła.

Szkodliwe dla zdrowia są również tłuszcze trans znajdujące się w margarynach oraz w wysoko przetworzonych produktach spożywczych, takich jak ciasta i ciastka, lody, desery i biszkopty, słone przekąski i dania typu fast food. Z diety powinno się także wyeliminować płatki śniadaniowe (te z cukrem, olejem palmowym i konserwantami), konserwy, parówki, dania typu instant oraz słodzone napoje.

Nietolerancja laktozy, glutenu i goitrogeny

Choroba Hashimoto może współwystępować z nietolerancją glutenu i laktozy oraz z alergią na białka mleka krowiego lub gluten. W takich przypadkach może być konieczne ograniczenie spożycia mleka i przetworów mlecznych oraz stosowanie diety bezglutenowej.

Ostatnie doniesienia ze świata nauki wskazują na to, że rozwój chorób autoimmunologicznych może mieć pewien związek z glutenem. Wobec tego w przebiegu choroby Hashimoto wiele osób decyduje się na stosowanie diety bezglutenowej. Spożywanie produktów zawierających gluten może sprzyjać reakcjom autoimmunologicznym, czyli powstawaniu przeciwciał atakujących tkankę tarczycy.

W przebiegu choroby Hashimoto lepiej unikać kaszy jaglanej, która zawiera goitrogeny przyczyniające się do zaburzeń wchłaniania jodu i zaburzają pracę hormonów tarczycy. Nie należy też dostarczać organizmowi nadmiernych dawek jodu, ponieważ może to doprowadzić do zaostrzenia odpowiedzi zapalnej.

Odchudzanie z Hashimoto

Odchudzanie w przebiegu choroby Hashimoto nie jest proste – tak jak w przypadku innych postaci niedoczynności tarczycy. Niemniej prawidłowe leczenie farmakologiczne oraz zbilansowana dieta połączona z aktywnością fizyczną, prowadzą do utrzymania prawidłowej masy ciała. Aktywność fizyczna w przebiegu choroby Hashimoto jest zalecana w postaci umiarkowanej. Chorzy powinni unikać ćwiczeń wymuszających intensywny, ale krótki wysiłek fizyczny. Warto poświęcić czas na bieganie, jazdę na rowerze i szybki marsz, a także pływanie. Zalecana dawka aktywności fizycznej w tygodniu to 3 treningi po co najmniej 30 minut.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *